YAPILAN DENEYLER
Boyutların Tayini(TS EN ISO 3126)
Plastik boru ve bağlantı parçalarının boyutlarının ölçülmesini veya ölçümlerin doğruluğunun belirlenmesini kapsar. Bu deney yöntemi, geometrik sınırlara uygunluğu kontrol etmek üzere açıların, çapların, uzunlukların,dikliklerinin ve et kalınlıklarının ölçülmesi işlemlerini kapsar.
Yoğunluk Tayini(TS EN ISO 1183-1) (Metot A)
Polietilen hammaddesinin yoğunluğunun spesifikasyonlara uygun olup olmadığını tespit için yapılır. Bir malzemenin PE 100, PE 80, PE 63, PE 40 olduğu sorusuna ilk cevap verdiğimiz bir test yöntemidir.
Uçucu Madde Muhtevasının Tayini(TS EN ISO 12099)
Malzemelerin belirli bir sıcaklık altında bekletilerek yapısında bulunan nem miktarlarının tespit edildiği testtir.
Bu test metodu etüv ile yapılır.
Kütlesel Erime Akış Hızı(MFR) Tayini(TS EN ISO 1133-1)(Metot A)
MFI testi, malzemenin sıcaklık karşısında ne kadar akışkanlık kazandığını yani malzemenin yumuşak mı yoksa sert bir malzememi olduğunu bize gösterir.
Çekme Özelliklerinin Tayini(TS EN ISO 6259-1 TS EN ISO 6259-3)
(Max.=50 KN)
Çekme cihazı ile yapılan kopma uzaması testi sabit hız altında test edilen numunenin kopma noktasına kadar çekilmesi ile yapılır. Uzama miktarı cihaz üzerindeki eksansometre ile otomatik olarak ölçülür. Çekme hızları numune kalınlığına göre değişiklik göstermektedir. Yine numune kalınlığına göre üç farklı tipte kaşık numunesi vardır. Standartta tip1, tip2, tip3 olarak belirlenmiştir.
- Standartta kopma uzaması %350’den büyük olmalıdır.
Pigment veya Karbon Siyahı Dağılımı Derecesinin Tayini(TS ISO 18553)
Malzemenin yapısındaki homojen pigment dağılımının incelenmesi amacı ile yapılır.Bu deney, poliolefin borular, ekleme parçaları ve granülleri içindeki pigment veya karbon siyahı parçacıkları ve aglomera boyut ve dağılım derecesinin değerlendirilmesi için uygulanan deney metodunu tanımlar.
Karbon siyahı ve pigment dağılım derecesi malzemenin ultraviyole ışınlara karşı korunması ve mukavemeti bakımından kritik öneme sahiptir.
Standartta gelen değerin %3’ün altında gelmesi gerekmektedir.
Kalsinasyon ve Piroliz ile Karbon Siyahı Tayini(TS ISO 6964 ASTM D4218)
Kalsinasyon ve piroliz ile karbon siyahı tayini.
Uzunluğundaki Değişim(TS EN ISO 2505)
Malzemelerin iç ve dış etkilerden dolayı boyut/şekil değişiminin ölçütüdür. Boruların bir etüvün içinde belirli bir sürede ve belirli bir sıcaklığa maruz bırakıldıktan sonra % olarak ilk halinden ne kadar uzama veya kısalma davranışı yaptığının analiz eden test yöntemidir.
Çevre Boyunca Dış Darbeye Mukavemet Tayini(TS EN ISO 3127)
(Max d=600 mm)
Boruların düşük ısılarda kondüsyonlandıktan sonra saat yönünde çevresel olarak belirli bir form ve ağırlıktaki kütlenin, belirli bir yükseklikten serbest düşmesi ile borunun kırılma ve çatlamalara karşı yeteneğinin ölçüldüğü testtir.
Etüv Deneyi(TS ISO 12091)
Plastik malzemelerin etüvde belirli bir sıcaklık ve süre uygulaması sonunda fiziksel değişiklik analizinin yapıldığı testtir.
Çember Rijitliğinin Tayini(TS EN ISO 9969)
(Max d=600 mm)
Plastik boruların dış yüklere karşı dayanımının belirlendiği bir testtir.
Borulara belirli bir hızda %3 iç çap deformasyonu uygulanır.
Uygulanan kuvvet değeri standartlarda belirlenen formülasyon da kullanılarak SN değeri kN/m² birimi ile bulunur.
Halka Esnekliğinin Tayini(TS EN ISO 13968)
(Max d=600 mm)
Plastik boruların belirli bir hızda iç çapının %30 oranında sıkıştırılması sonunda boruda deformasyon, kuvvet kaybı, kırılma, çatlama vb. davranış analizinin yapıldığı testtir.
İç Basınca Direncinin Tayini(TS EN ISO 1167-1 TS EN ISO 1167-2)
(Max d=1600 mm)
Boruların çalışma ömrünün hızlandırılmış olarak yüksek deney şartlarında belirlendiği bir test yöntemidir. Polietilen boru ve ek parçalarının kalitesi ile ilgili en önemli test, hidrostatik iç basınç testidir.İsteğe bağlı olarak 20°C ve 80°C ‘de yapılmaktadır.
100 saat, 165 saat ve 1000 saat testleri yapılır.
Gönderilecek olan numunenin uzunlukları aşağıda belirtildiği gibi olmalıdır.
- Numunenin uzunluğu(IO) en az nominal dış çapının 3 katı olmalıdır. Bu uzunluk 250 mm den az olmamalıdır.
- Dış çapı 315 mm den büyük olan numunelerin serbest uzunluğu nominal dış çapın 2 katı olmalıdır
Hızlı Çatlak ilerlemesine Mukavemetinin Tayini(RPC)(TS EN ISO 13477)
Polietilen boruların sabit basınçta hızlı çatlak büyümesinin tayinine dair deney metodunu kapsar.
Belirli bir deney sıcaklığında tutulan ve belirli bir deney basıncında akışkan içeren belirli bir uzunluktaki termoplastik deney parçası, uçlarından biri civarında boy yönünde hızla ilerleyen bir çentik başlatmak için bir darbeye maruz bırakılır.
Çatlak başlatma yöntemi deney parçasına mümkün olduğunca az zarar verecek şekilde tasarımlanır.
Çatlak ilerlerken hızlı basınç azalması iç engellerle geciktirilir ve çatlak kenarlarında deney parçasının genleşmesi ise dış kafes ile engellenir.
Deney parçası daha sonra yavaş veya hızlı çatlak ilerlemesinin olup olmadığını belirlemek için çentik uzunluğunu ölçmek sureti ile kontrol edilir.
Oksidasyon İndüksiyon Süresinin (OIT) Tayini
(Max d=1600 mm) Oksidasyon İndüksiyon Süresi (OIT) deneyi, polimer esaslı malzemelerin oksidasyona karşı dayanımını belirlemek amacıyla yapılır. Deney, Diferansiyel Taramalı Kalorimetri (DSC) yöntemi kullanılarak, numunenin kontrollü sıcaklık ve atmosfer koşullarında oksidasyona ne kadar süre direnç gösterdiğini ölçer. Elde edilen OIT değeri, malzemenin ısıl kararlılığı ve antioksidan içeriği hakkında bilgi verir. Bu deney, özellikle plastik hammaddeler ve mamullerinin kalite kontrolünde yaygın olarak kullanılır.
Barcol Sertlik Cihazıyla Sertlik Tayini (TS EN 59)
Bu deney, CTP (Cam Takviyeli Plastik) boruların yüzey sertliğini belirlemek amacıyla Barcol sertlik cihazı kullanılarak gerçekleştirilir. Ölçüm, malzemenin yüzeyine uygulanan kontrollü basınç altında elde edilen sertlik değerine dayanır. Barcol sertlik değeri, CTP boruların kürlenme durumu, mekanik dayanımı ve yüzey kalitesi hakkında bilgi sağlar. Deney, TS EN 59 standardına uygun olarak uygulanır ve kalite kontrol süreçlerinde kullanılır.
Görünür Başlangıç Halka Deformasyonuna Dayanımın İspatlanması (Max. 300 kN)
TS ISO 10466 Bu deney, CTP boruların dış yükler veya montaj sırasında oluşabilecek ilk halka deformasyonlarına karşı dayanımını doğrulamak amacıyla yapılır. Test sırasında boru, belirlenen oranlarda halka deformasyonuna maruz bırakılır ve yüzey hasarı (çatlak, ayrılma vb.) veya yapısal hasar oluşup oluşmadığı kontrol edilir. Deneyin amacı:
- Borunun elastik davranışını ve deformasyon sonrası bütünlüğünü değerlendirmek
- Nakliye, depolama ve montaj sırasında oluşabilecek geçici deformasyonlara karşı güvenliğini doğrulamak
- Borunun yapısal dayanımının standartlara uygunluğunu göstermek
- Kalite kontrol ve tip testleri kapsamında ürün performansını kanıtlamak
Bu test, CTP boruların sahada güvenle kullanılabileceğini göstermek için uygulanır.
Görünür Başlangıç Çevresel Çekme Mukavemetinin Tayini
TS ISO 8521 (Metot D) TS ISO 8521 (Metot B) Bu deney, CTP (GRP) boruların çevresel yönde (hoop yönü) oluşan çekme gerilmelerine karşı başlangıç hasarı göstermeden dayanabildiği çekme mukavemetini belirlemek amacıyla yapılır. Borular servis sırasında iç basınç etkisiyle çevresel çekme gerilmelerine maruz kalır; bu deney ile borunun bu koşullar altında yapısal bütünlüğünü koruyup koruyamayacağı değerlendirilir. TS ISO 8521 standardına göre hazırlanan numuneler, Metot B veya Metot D kapsamında kontrollü şekilde çekme yüküne tabi tutulur ve yüzeyde veya yapıda ilk hasarın oluştuğu andaki çevresel çekme mukavemeti değeri tespit edilir. Elde edilen sonuçlar, borunun iç basınç dayanımı, servis performansı ve kalite uygunluğunun değerlendirilmesinde kullanılır.
Görünür Başlangıç Boyca Çekme Mukavemetinin Tayini (Max. 300 kN)
TS ISO 8513 (Metot A)
Bu deney, CTP (Cam Takviyeli Plastik) boruların boyuna yönde maruz kaldığı çekme gerilmelerine karşı mekanik dayanımını ve kopma uzamasını belirlemek amacıyla yapılır. Amaç, borunun montaj, taşıma ve servis koşullarında oluşabilecek eksenel yükler altında yapısal bütünlüğünü koruyup koruyamayacağını değerlendirmektir.
Deney, TS ISO 8513 standardına göre uygulanır; Metot A’da borudan kesilen boyuna şerit numune, çekme yükü kontrollü şekilde artırılır ve kopma anındaki çekme dayanımı belirlenir.
Bu test, borunun boyuna (eksenel) yöndeki mekanik dayanımını belirlemek için kullanılır; böylece borunun iç basınç, montaj, taşıma ve servis koşullarında eksenel yüklere karşı güvenli ve yapısal olarak yeterli olup olmadığı değerlendirilir.
Kısa Süreli İç Basınç Altında Sızdırmazlığın Tayini
ISO 7511 (Metot A) Bu deney, boruların kısa süreli iç basınç altında sızdırmazlık performansını değerlendirmek amacıyla yapılır. Deney sırasında boru içerisine belirlenen seviyede basınç uygulanır ve belirli bir süre boyunca sızıntı, çatlak veya yapısal bozulma olup olmadığı gözlemlenir. Elde edilen sonuçlar, borunun montaj ve işletme koşullarında güvenli kullanımını ve iç basınca karşı dayanımını doğrulamak amacıyla kullanılır.
Başlangıç Spesifik Çember Rijitliğinin Tayini (Max. Anma Çapı= 4000 mm)
TS ISO 7685 (Metot B) Bu test, CTP (Cam Elyaf Takviyeli Plastik) boruların dış yükler altındaki halka rijitliğini ve gömülü servis koşullarında göstereceği yapısal davranışı belirlemek amacıyla yapılır; test sırasında boruya yaklaşık sabit hızda basma yükü uygulanarak %2,5–%3,0 bağıl deformasyona 60 ± 10 saniyede ulaşılır, bu deformasyon 2 dakika sabit tutulur ve oluşan yük kaydedilerek borunun başlangıç halka rijitliği hesaplanır.
Boyutların Tayini (Boy, Dış Çap, Et Kalınlığı)
TS EN ISO 3126 (Madde 5.2, Madde 5.3.3, Madde 5.5) Boruların uzunluğu, dış çapı ve duvar kalınlığı ölçülerek standartlara uygunluğu kontrol edilir. Bu test, boruların doğru boyutlarda üretilip üretilmediğini ve montaj için uygunluğunu doğrular.